Menu
Traditioneel legionellabeheer bestaat voor een belangrijk deel uit periodieke handelingen. Een medewerker meet temperaturen, spoelt weinig gebruikte tappunten en registreert de werkzaamheden in een logboek.
Maar wat gebeurt er tussen twee controles in?
Was dat tappunt afgelopen week daadwerkelijk ongebruikt? Hoe lang is de koudwaterleiding boven de gewenste temperatuur geweest? Is een hoge temperatuur een incidentele piek of is er structureel sprake van ongewenste opwarming?
Met sensoren en IoT-data kunnen we steeds beter antwoord geven op deze vragen.
Een handmatige temperatuurmeting vertelt wat de temperatuur op één bepaald moment is.
Een sensor kan veel meer laten zien.
Door continu of met korte intervallen temperatuurdata te verzamelen ontstaat een temperatuurprofiel over dagen, weken en maanden.
Daardoor wordt bijvoorbeeld zichtbaar dat een koudwaterleiding 's middags gedurende enkele uren opwarmt, terwijl tijdens een handmatige ochtendcontrole niets bijzonders wordt geconstateerd.
Dat verschil is belangrijk.
Niet alleen de gemeten temperatuur is interessant, maar juist:
hoe hoog, hoe lang, hoe vaak en op welke momenten?
Sensoren kunnen daarnaast helpen om gebruik van leidingdelen inzichtelijk te maken.
Bij een tappunt of leidingdeel kan een duidelijk temperatuurverloop een aanwijzing zijn dat water heeft gestroomd. Met aanvullende flow- of andere geschikte sensoren kan watergebruik nog directer worden geregistreerd.
Daarmee ontstaat een interessante mogelijkheid voor legionellabeheer.
Traditioneel wordt bijvoorbeeld vastgelegd dat een weinig gebruikt tappunt wekelijks moet worden ververst. Maar wanneer uit betrouwbare monitoring blijkt dat het tappunt gedurende de betreffende periode al voldoende is gebruikt en het leidingdeel daadwerkelijk is ververst, ontstaat veel meer inzicht in de noodzaak van een handmatige spoelactie.
Andersom werkt het misschien nog belangrijker.
Wanneer een tappunt níét wordt gebruikt, kan het systeem dit signaleren.
Er kan vervolgens automatisch een taak worden aangemaakt:
Tappunt onvoldoende gebruikt, verversen noodzakelijk.
Zo wordt spoelen niet alleen een vaste activiteit op een lijst, maar een beheersmaatregel die gekoppeld wordt aan het daadwerkelijke gebruik van de installatie.
Daarbij is een belangrijke nuance nodig.
Alleen een temperatuursensor bij een tappunt bewijst niet onder alle omstandigheden hoeveel water door het leidingdeel is gestroomd.
Een temperatuurverandering kan een sterke indicatie van gebruik zijn, maar de positie van de sensor, leidinglengte, omgevingstemperatuur en installatieopbouw beïnvloeden de meting.
Wanneer monitoring wordt gebruikt om een beheersmaatregel aantoonbaar over te nemen of te sturen, moet daarom vooraf worden bepaald welke meetmethode voldoende betrouwbaar is.
Dat kan bijvoorbeeld een combinatie zijn van:
Techniek moet het beheer onderbouwen, niet andersom.
Voor leidingwater geldt dat bovenmatige opwarming moet worden voorkomen.
Met een traditionele controle wordt bijvoorbeeld vastgesteld:
Koud water: 26,1 °C afwijking.
Dat is nuttige informatie, maar nog beperkt.
Met continue monitoring kan worden vastgesteld:
Wanneer ontstaat de overschrijding?
Hoe lang duurt deze?
Gebeurt dit dagelijks?
Is er een relatie met de buitentemperatuur?
Gebeurt het alleen tijdens kantooruren?
Welke andere leiding of installatie wordt op hetzelfde moment warm?
Daarmee wordt temperatuurregistratie ineens diagnostische informatie.
Dat onderscheid is voor technisch beheer bijzonder waardevol.
Stel dat een koudwaterleiding gedurende een korte periode warmer wordt en daarna snel terugvalt.
Dat geeft een ander beeld dan een leiding die iedere middag zes uur lang boven 25 °C blijft.
Een dashboard kan bijvoorbeeld inzicht geven in:
Hiermee kun je patronen herkennen die tijdens een periodieke handmatige controle gemakkelijk onzichtbaar blijven.
Dit is misschien wel de grootste winst van slimme monitoring.
Wanneer een koudwaterleiding structureel te warm wordt, is vaker spoelen niet altijd de beste structurele oplossing.
De oorzaak kan bijvoorbeeld liggen bij:
Door verschillende sensordata met elkaar te vergelijken kan steeds beter worden vastgesteld waarom een afwijking ontstaat.
Dan verschuift legionellabeheer van symptoombestrijding naar bronaanpak.
Hetzelfde principe kan worden toegepast op warmtapwater.
Sensoren kunnen bijvoorbeeld inzicht geven in temperaturen van:
Daarmee wordt zichtbaar of een installatie structureel op de bedoelde temperatuur functioneert en wanneer afwijkingen ontstaan.
Een storing of ongewenste temperatuurdaling hoeft dan niet pas tijdens de volgende handmatige controleronde te worden ontdekt.
De echte meerwaarde ontstaat wanneer data automatisch wordt vertaald naar acties.
Denk bijvoorbeeld aan meldingen zoals:
Koudwaterleiding langer dan ingestelde periode boven grenswaarde.
Tappunt afgelopen zeven dagen onvoldoende gebruikt.
Temperatuur warmwaterretour wijkt af.
Ongebruikelijk temperatuurpatroon vastgesteld.
Spoelactie noodzakelijk.
Na spoelactie onvoldoende temperatuurverandering gemeten.
Een technisch beheerder hoeft dan niet dagelijks honderden meetwaarden te bekijken.
Het systeem signaleert de uitzondering.
Veel gebouwbeheer is momenteel kalendergestuurd.
Iedere maandag spoelen.
Iedere maand meten.
Ieder kwartaal controleren.
Dat is overzichtelijk, maar vertelt niet altijd wat werkelijk in de installatie gebeurt.
IoT maakt een andere benadering mogelijk:
meten → analyseren → afwijking herkennen → actie uitvoeren → effect controleren.
Hierdoor kan beheer steeds meer worden afgestemd op het daadwerkelijke gebruik en gedrag van de installatie.
De verzamelde data is bovendien niet alleen interessant voor legionellapreventie.
Temperatuurgegevens kunnen bijvoorbeeld laten zien dat warmtapwater onnodig lang circuleert, leidingen veel warmte verliezen of installaties op ongebruikelijke momenten actief zijn.
Door water-, temperatuur- en energiegegevens te combineren ontstaat steeds meer inzicht in de samenhang tussen:
Daarmee wordt dezelfde data bruikbaar voor zowel veiligheid als verduurzaming.
Wanneer gedurende langere tijd voldoende betrouwbare data wordt verzameld, kunnen patronen worden herkend.
Daarmee ontstaat uiteindelijk de mogelijkheid om afwijkingen te voorspellen.
Bijvoorbeeld:
een bepaald leidingdeel loopt tijdens warme buitendagen steeds verder op in temperatuur;
een tappunt wordt structureel nauwelijks gebruikt;
de warmwaterretour vertoont langzaam een verslechterende trend;
of de opwarmtijd van een installatie verandert.
Dan hoeft een technisch beheerder niet meer te wachten totdat een grenswaarde daadwerkelijk wordt overschreden.
Het systeem kan eerder aangeven dat een situatie zich in de verkeerde richting ontwikkelt.
Daarbij blijft één uitgangspunt essentieel.
Een sensor is een hulpmiddel en geen legionellabeheersplan.
De basis blijft een goed ontworpen en beheerde drinkwaterinstallatie.
Sensoren lossen een verkeerd aangelegde leiding, ongewenste opwarming, een dood leidingdeel of een verkeerde terugstroombeveiliging niet op.
Ook vervangen IoT-metingen niet automatisch wettelijk voorgeschreven controles, monstername of beheersmaatregelen.
De techniek moet daarom onderdeel zijn van een bredere beheersstrategie.
Via Certus ziet juist in deze combinatie veel mogelijkheden.
We willen niet simpelweg zoveel mogelijk sensoren in een gebouw plaatsen.
Eerst bepalen we:
Wat willen we weten?
Welk risico willen we beheersen?
Welke informatie hebben we daarvoor nodig?
En welke actie moet volgen wanneer de data afwijkt?
Vervolgens kan monitoring gericht worden ingezet op kritische punten binnen de installatie.
De data kan worden gekoppeld aan het digitale vastgoeddossier, zodat metingen, beheersmaatregelen, inspecties, afwijkingen en opvolging bij elkaar komen.
Zo ontstaat niet alleen een grafiek met temperaturen, maar daadwerkelijk aantoonbaar beheer.
Dat is uiteindelijk waar de ontwikkeling naartoe gaat.
Niet één keer per maand ontdekken wat de temperatuur op dat specifieke moment is, maar continu begrijpen hoe de installatie functioneert.
Niet standaard een tappunt spoelen omdat het op een lijst staat, maar weten of het leidingdeel voldoende wordt gebruikt en actie ondernemen wanneer dat niet het geval is.
Niet alleen constateren dat koud water te warm is, maar ontdekken wanneer, hoe lang en waardoor dat gebeurt.
En niet wachten tot een probleem zichtbaar wordt, maar afwijkende patronen steeds eerder herkennen.
Dat is de stap van traditioneel legionellabeheer naar datagedreven drinkwaterbeheer.
En precies daar komen techniek, compliance en slim gebouwbeheer bij elkaar.
Via Certus – Focus op zekerheid.
