Integraal Risicomanagement

Bestuurders vinden dat risicomanagement er wel bij hoort, maar het krijgt niet de aandacht die het verdient.
In vroegere tijden waren gezinnen groter van samenstelling en veel kleiner behuisd dan tegenwoordig. In een muurkast bevond zich de bedstee waarin het gezin sliep. Onder het bed was de rolkoets, een uitgetrokken “lade” waarin de kleinste moest slapen. Het gebeurde nog wel eens dat als tijdens een bevalling de baby overleed, het overleden kindje door de vroedvrouw werd weggemoffeld en er een arm vondelingetje voor in de plaats werd gelegd. Letterlijk het ondergeschoven kindje. De parallel met risicomanagement is dat deze vaak worden verdoezeld, veronachtzaamd of genegeerd

De context

De organisaties in de Care sector worden in rap tempo risicodragend. Er is geen historie, geen ervaring opgebouwd hoe om te gaan met een risicodragende bedrijfsvoering en een constant veranderende omgeving. De verpleging, verzorging en thuiszorg bijvoorbeeld kennen een lange traditie van gasthuizen, Godshuizen, Gemeentelijke huizen voor Ouden van Dagen, rusthuizen, bejaardenoorden, verzorgingshuizen, verpleeghuizen en thuiszorg. Altijd door kerkgemeenschap en overheid gestimuleerd en gefinancierd. De liberalisering van de zorg levert niet alleen andere bestaanscondities en een nieuwe regeldruk, maar vraagt ook om onderscheidend vermogen, kwaliteitsverbetering, ondernemerschap, doelmatigheid, kostenbewustzijn en waard creatie.

Bovendien vraagt het tempo waarin veranderingen in wet- en regelgeving zich voltrekken om een hoge mate van pro activiteit en veranderbereidheid. Veel nieuwe aspecten, bijvoorbeeld vastgoedrisico’s, doen hun intrede in de bestuurskamers. In de overgang van functie bekostigde zorg naar prestatie bekostigde zorg heeft marktwerking zijn intrede gedaan, zonder dat er (al) sprake is van een echte markt. De overheid stelt immers de tarieven vast, de spelregels van de overheid zijn nog niet uitgekristalliseerd en de markt mag zijn eigen spelregels niet bepalen. In dat spanningsveld vandaag reageren op (middel)lange termijn beslissingen, waarvan de draagwijdte zoveel onbekende componenten bevat dat scenarioplanning nodig is om enige duidelijkheid te verschaffen bevinden de zorginstellingen zich nu.

Alle afzonderlijke componenten enkelvoudige aandacht geven verheldert het beeld niet. Een integrale benadering die de doelstelling en de identiteit van de zorginstelling afzet tegen de mogelijkheden en risico’s die aanwezig zijn is echter een goede strategie om waarde te creëren. Risicomanagement is dan niet meer een ondergeschoven kindje, maar een volwaardig en integraal onderdeel van de bedrijfsvoering.

Veranderend risicolandschap in de zorg.

Het risicolandschap kent externe factoren, risico′s en kansen waarvan de oorzaken zich buiten de zorginstelling bevinden, en interne factoren, die we vinden in de activiteiten van de zorginstelling en de bijbehorende middelen. De belangrijkste externe factor is de zich, in stappen, wijzigende wet- en regelgeving, die de transitie van functie bekostigde zorg naar prestatie bekostigde zorg regelt. Onderdelen van die zich wijzigende omstandigheden zijn onder andere:

• voortgaande bezuinigingen van de overheid,
• het scheiden van wonen en zorg,
• de overheid staat niet langer garant voor de rente en afschrijving van gebouwen,
• kapitaalslastenbekostiging voor nieuwbouw en voor bestaande bouw,
• de knip in de AWBZ,
• marktwerking,
• financiële prikkels en kwaliteitsprikkels zijn niet in balans,
• risicodragendheid van instellingen,
• hoofdelijke aansprakelijkheid van bestuurders en toezichthouders en de
• bijbehorende schuld- en schadeladder,
• overheadnormering en
• de beginselenwet zorginstellingen.

Sommige van die omstandigheden zijn al volledig uitgekristalliseerd, andere zijn nog in ontwikkeling, vinden we terug in overgangsregelingen of staan nog ter discussie. Daarnaast spelen wijzigende demografische en economische omstandigheden in het werkgebied een rol in de (middel)lange termijnbeslissingen. Deze externe factoren hebben een enorme invloed op de zorgorganisatie, die zich telkens aan de veranderende omgeving moet aanpassen. Strategie, organisatie, werkprocessen, informatiesystemen, personeel en middelen moeten telkens worden afgestemd op veranderende omstandigheden.

Van zorginstellingen wordt verwacht dat zij risicodragend ondernemen. Dit vereist ondernemerschap en een proactieve beheersing van risico’s als onderdeel van een integrale aanpak. Risicomanagement is er niet om te voldoen aan de gouvernance code, maar is een instrument om organisatiedoelen te verwezenlijken en de organisatie te verbeteren! Goed risicomanagement geeft concurrentie voordeel.

Voor een succesvolle verankering van een risicomanagementorganisatie is de juiste positionering in de zorginstelling, de juiste ‘tone at the top′ en aandacht voor de individuele manager nodig.

Risicomanagement werkt niet in een top-down benadering! Positieve communicatie, draagvlak en betrokkenheid kweken en ondersteuning bieden zijn succesfactoren in het risicomanagementbeleid.

Medewerkers moeten instrumenten en training krijgen om nieuwe risico’s pragmatisch aan te pakken en de juiste prioriteiten in het risicomanagementproces te leren stellen: wat is een verantwoord risico, wat niet? Regelmatig de risicovraag stellen helpt hen en maakt de hele organisatie bewuster van de risicomanagementcultuur.

Risicodragend ondernemen vereist pro actief risicomanagement.

Integraal risicomanagement creëert potentiële voordelen en beheerst potentiële nadelen, door alle risico’s en kansen in hun samenhang te beoordelen op de risicobereidheid van de zorginstelling. Risicomanagement is mensenwerk door mensen op elk niveau van de organisatie. Voor het creëren zijn visie en activiteiten nodig. Voor het beheersen zijn structuren, processen, hulpmiddelen en activiteiten nodig. De samenhang wordt bereikt door perspectiefwisseling vanuit verschillende risicodomeinen te toetsen aan de organisatiedoelstellingen. Bij elk risicodomein is oog voor de effecten op alle andere risicodomeinen en op de eenduidige doelstellingen van de zorginstelling.

Hoe we dat doen, neem hiervoor contact met ons op.