Legionella en evenementen

Telkens opnieuw risico afwegen. Het is afhankelijk van het gezondheidsrisico of men veilig en gezond kan deelnemen aan het evenement

Zijn er risico’s bij een evenement rondom water? En zo ja, onder welke voorwaarden kan een evenement toch doorgaan? STOWA, het kenniscentrum van de regionale waterbeheerders, heeft samen met Stichting RioNED een handboek gepubliceerd om organisatoren te helpen bij het beheersbaar houden van risico’s.

Water en vermaak gaan hand in hand. In Nederland neemt recreatie met en om het water toe. Van cityswims door de grachten en modderraces voor het hele gezin tot en met kano-, surf-, sup-, roei-activiteiten. Vandaag de dag zijn er zelfs filmprojecties op een water verneveling.

Goede kennis van het watersysteem is een essentiële basis voor een vlotte en verantwoorde beslissing of, en zo ja, waar een evenement kan plaatsvinden onder welke condities. Voor het maken van een verantwoorde keuze is het van belang om het betreffende watersysteem en de invloed van verontreinigingsbronnen en de daarbij behorende risico’s goed in beeld te hebben. Dat beeld zal lastig zijn te verkrijgen wanneer de risico’s ad hoc voor het betreffende evenement moeten worden ingeschat.

STOWA is het kenniscentrum van de regionale waterbeheerders (veelal de waterschappen) in Nederland. STOWA ontwikkelt, vergaart, verspreidt en implementeert toegepaste kennis die de waterbeheerders nodig hebben om de opgaven waar zij in hun werk voor staan, goed uit te voeren. Met het gepubliceerde handboek wijst STOWA waterschappen, gemeenten, initiatiefnemers en provincies de weg. Waterschappen en gemeenten kunnen initiatiefnemers van evenementen ondersteunen bij hun voorstel en afwegen of het evenement verantwoord is en zo ja, onder welke voorwaarden.

AFSPRAKEN

Het handboek definieert een evenement (in, op, rondom of met water of modder) als een speciale, tijd- en plaatsgebonden gebeurtenis die door een initiatiefnemer (individu, groep of organisatie) bewust is gepland en die gericht is op een bepaalde doelgroep om met een bewust gekozen vorm een bepaald doel te realiseren. Kort gezegd is een evenement een ‘elke voor het publiek toegankelijke verrichting van vermaak’ voor een bepaalde (korte) duur. Het water kan allerlei soorten water zijn zoals oppervlaktewater (plassen, rivieren, kanalen, grachten en singels), maar ook leidingwater, regenwater, grondwater of modder.

Het is van belang om duidelijke afspraken te maken bij de organisatie van een evenement en vast te leggen wie van de partijen welke verantwoordelijkheid heeft. Onderstaande partijen hebben hierbij een rol.

1. Initiatiefnemer. Degene die een activiteit of evenement wil organiseren. Deze is verantwoordelijk voor de tijdige vergunningaanvraag en gaat actief het gesprek aan met de andere partijen. Eindverantwoordelijke voor het evenement.

2. Gemeente. Verantwoordelijke instantie voor de openbare orde en veiligheid en daarmee ook verantwoordelijk voor het afgeven van een evenementenvergunning. Sommige gemeenten stellen extra eisen aan een evenement (bv. meewerken aan een epidemiologisch onderzoek).

3. Waterbeheerder (Waterschap/Rijkswaterstaat). Bevoegd gezag en adviseur voor het water kwantiteits- en kwaliteitsbeheer en stelt vanuit die positie eisen aan werkzaamheden en activiteiten op en om het water via onder andere de watervergunning (onder andere bij obstructie van een vaarroute en dergelijke).

4. GGD/GHOR (geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio). Geeft advies over gezondheidsrisico’s en heeft landelijk protocol voor grote evenementen.

5. Locatiebeheerder. Geeft advies en heeft kennis over locatie(s). Kortom: De initiatiefnemer is altijd de eindverantwoordelijke en aansprakelijk voor de veiligheid van het evenement en de deelnemers; de gemeente beoordeelt de aanvraag voor een evenementenvergunning en stelt (indien nodig) eisen ten aanzien van de waterkwaliteit. Alle andere partijen geven advies, tenzij het evenementen betreffen waarvoor een watervergunning (onder andere obstructie vaarweg) noodzakelijk is.

Bij elk evenement is het standaard om, indien nodig, op tijd de veiligheidsregio en/of hulpdiensten ( Reddingsbrigade, politie, brandweer, EHBO, enzovoorts) bij overleg over het evenement te betrekken en/of te informeren.

Naast een evenementenvergunning is er mogelijk ook andere wet- en regelgeving van toe- passing en het is de verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer om hieraan te voldoen. Het vastleggen van heldere afspraken over wie welke verantwoordelijkheid heeft en hoe met elkaar gecommuniceerd wordt voor, tijdens en na het evenement wordt ten zeerste aangeraden.

Er zijn vier grote groepen pathogenen (ziekteverwekkers) te onderscheiden: bacteriën, virussen, protozoa en wormeieren

ZIEKTEVERWEKKERS

Er zijn vier grote groepen pathogenen (ziekteverwekkers) te onderscheiden: bacteriën, virussen, protozoa en wormeieren. Deze vier groepen zijn allen aanwezig in afvalwater, zuiveringsslib, feces van dieren (waaronder vogels, honden, paarden, ratten). De actuele hoeveelheden en samenstelling hangt onder meer samen met de gezondheidstoestand van de inwoners van een zuiveringsgebied en varieert in de tijd en per seizoen en natuurlijk van het zuiveringsrendement van de rwzi.

Het gedrag van deze groepen ziekteverwekkers in een zuivering en/of het milieu is sterk verschillend, doordat hun fysieke en fysiologische eigenschappen sterk verschillen. De verschillen zijn het sterkst tussen de groepen, maar ook binnen een groep is er verschil in gedrag. Enkele subsoorten in deze groepen zijn daarnaast in staat tot het maken van een overlevingsvorm (cysten, sporen).

Voorbeelden van pathogenen (binnen deze vier groepen) die kunnen voorkomen in afvalwater en zuiveringsslib zijn:

• Bacteriën: onder andere salmonella, legionella, Shigella, Clostridium, Vibriosoorten, Campylobacter, pathogene E. coli;

• Virussen: onder andere Hepatitis A en E, norovirus, rotavirus, enterovirus, reovirus, astrovirus, calicivirus;

• Protozoa: onder andere Cryptosporidium, Giardia, Entamoeba, Toxoplasmose gondhii;

• Wormeieren: onder andere Ascaris (lintwormachtigen), Toxocara.

Een ander verschil tussen deze groepen is de infectiviteit. Lage aantallen virussen bijvoorbeeld kunnen al ziekte veroorzaken, terwijl vaak hogere concentraties nodig zijn bij pathogenen in de groep van bacteriën en protozoa.

Daarnaast zijn er verschillende gezondheidsklachten te onderscheiden.

Variërend van ernstige (zoals afwijkingen bij geboorte, verlammingen, veteranenziekte) tot milde klachten (zoals griepachtige verschijnselen, huidaandoeningen en maag-darmklachten). Een gezondheidsklacht kan door verschillende ziekteverwekkers (uit verschillende groepen) worden veroorzaakt.

Maag- en darmklachten en ook huidklachten kunnen bijvoorbeeld door alle groepen pathogenen worden veroorzaakt. Hepatitis daarentegen kan alleen door een virus worden veroorzaakt. Een aantal humaan pathogenen zijn ook pathogeen voor dieren (onder andere Cryptosporidium, dit noemt men zoönosen).

Het specifiek meten van alle mogelijke aanwezige pathogenen is tijdrovend en duur. Indicatoren meten voor de verschillende groepen pathogenen is minder tijdrovend en kostbaar en geeft inzicht in de aanwezigheid van de pathogenen binnen deze groepen.

VOLDOENDE

Het is afhankelijk van het gezondheidsrisico (dus combinatie van soort evenement, mate van contact, kwetsbare groepen en waterkwaliteit) of men veilig en gezond kan deelnemen aan het evenement. Dit zal per keer afgewogen moeten worden door de organisatoren, tezamen met de andere actoren. Er zijn geen normen voor evenementen in, op, rondom, boven en met water of modder. Wat een acceptabel risico is zal per evenement tussen de actoren vooraf afgestemd en vastgelegd moeten worden, zodat bij besluitvorming of een evenement wel/niet door kan gaan, de parameters (en hoogte daarvan) waar dat op wordt beoordeeld niet nog ter discussie staan.

Verantwoording

Deze tekst is grotendeels gebaseerd op het werk ‘Handreiking voor evenementen in, op, met, boven en rondom water’ van STOWA en Stichting RioNED. De auteur is E.J.T.M. (Imke) Leenen (H2Oké Water & Gezondheid Advies/STOWA)