Sociale veiligheid

Sociale veiligheid kan worden beïnvloed door ontwerp, bouw, inrichting en beheer. Door in een vroeg stadium van het ontwerp hier al over na te denken, kan op een redelijk eenvoudige manier worden gewerkt aan sociale veiligheid. In de plannen moet veiligheid geborgd worden.

Dit komt neer op het herkennen van sterke punten die bewaakt en verankerd moeten worden bij verdere uitwerking, en tevens is het zaak kwetsbare situaties en risico’s te voorkomen of op te lossen.

Of een situatie sociaal veilig is kan door allerlei factoren worden bepaald. Certus hanteert vier vuistregels die deze factoren samenvatten:

• Zichtbaarheid
• Eenduidigheid – markering/zonering
• Toegankelijkheid
• Aantrekkelijkheid

Deze criteria kunnen op alle soorten gebieden en alle ruimtelijke schalen toegepast worden.

Zichtbaarheid

Dit betekent dat gebruikers van een gebied de omgeving kunnen overzien en het gevoel hebben dat andere aanwezigen hen kunnen zien. ‘Zien en gezien worden’ moet breed worden opgevat; het gaat ook om ‘horen en gehoord worden’. De aanwezigheid van mensen hangt ook af van de functies in het gebied; in monofunctionele gebieden is de kans groot dat het er op bepaalde tijden uitgestorven is – de sociale controle is dan minimaal. Er moet bovendien gewaakt worden voor schijnveiligheid. Verlichting kan bijvoorbeeld het idee geven dat het veilig is, maar verlichting geeft alleen veiligheid wanneer dit gecombineerd wordt met een vorm van toezicht (dat kunnen ‘sociale ogen’ zijn).

Eenduidigheid – markering/zonering

Dit betekent dat zowel voor gebruikers als voor bezoekers en beheerders duidelijk dient te zijn welke status een gebied heeft (privé, semiprivé, semiopenbaar of openbaar), welke functie het heeft en wie voor het beheer verantwoordelijk is. Goede grenzen geven de mogelijkheid de omgeving te kunnen ‘begrijpen’ en geven daarmee een gevoel van controle en veiligheid. Semiopenbare ruimten leveren in gebruik en beheer vrijwel altijd problemen op als niet duidelijk is voor wie en voor wat die ruimten bestemd zijn en wie ze beheren. De ruimtelijke structuur (wegen, paden en gangen) moet duidelijk en logisch zijn en voorzien van goede oriëntatiemogelijkheden.

Toegankelijkheid

Dit is een duidelijke routing met goede oriëntatiemogelijkheden belangrijk voor een positieve beleving. Het gebied moet voor zijn gebruikers goed toegankelijk zijn, maar indien nodig wordt tegelijkertijd de toegankelijkheid voor onbevoegden beperkt. Tevens is goede bereikbaarheid voor politie en andere hulpdiensten van belang. Er dient een balans gezocht te worden tussen toegankelijkheid en vluchtmogelijkheid, waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen vluchtwegen voor potentiële slachtoffers en voor daders.

Aantrekkelijkheid

Dit draait om schoon, heel, plezierige materialen en kleuren, goede akoestiek en prettige verlichting. Dergelijke kenmerken dragen bij aan een veilig gevoel van de gebruikers. In bepaalde gebieden kunnen door bijvoorbeeld bouwvolumes ook windhinder en bezonning om de hoek kijken: een openbare ruimte met levendige functies er omheen zal niet werken als het verblijfsklimaat onprettig is.

Advies sociale veiligheid

Bij het formuleren van aanbevelingen houden we rekening met de reeks:

• Context
• Ontwerp
• Beheer
• Handhaving

De vier aspecten zijn sterk met elkaar verbonden.

Bij de beoordeling van de effecten die het ontwerp zal hebben op sociale veiligheid, dient de context van het plangebied betrokken te worden. Allereerst om te voorkomen dat effectverplaatsingen aan de aandacht ontsnappen. Maar ook omgekeerd heeft het weinig zin om alleen naar het object zelf te kijken zonder de effecten mee te nemen die de omgeving kan hebben op het object.

De afstemming tussen ontwerp en beheer is een ander belangrijk aandachtspunt, omdat nog te vaak omgevingen ontworpen worden die een zeer hoog beheerniveau nodig hebben, terwijl dat niet gerealiseerd kan worden. Het is dan niet mogelijk het beoogde kwaliteitsniveau vast te houden.

Hetzelfde geldt voor de link tussen ontwerp en handhaving: elementen die in de ontwerpfase worden bedacht en die later intensieve handhaving (door politie of andere toezichthouders) nodig zullen hebben, mogen alleen gerealiseerd worden wanneer die handhaving daadwerkelijk geleverd kan worden.

Een honderd procent sociaal veilige omgeving bestaat niet. In de beoordeling van de veiligheidsrisico’s en de aanpak hiervan worden daarom prioriteiten gesteld. Daarbij wordt uitgegaan van de kans op een veiligheidsrisico en de ernst hiervan.

Alle gemiddeld en hoog scorende risico’s moeten opgelost worden. Welke (eventuele) restrisico’s geaccepteerd worden, wordt bij voorkeur in overleg met alle directbetrokkenen en verantwoordelijken besproken.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met één van onze adviseurs.